Ilu pacjentów doświadcza niedożywienia w chorobie?

Nieprawidłowy stan odżywienia jest jednym z ważniejszych problemów chorych na nowotwory oraz inne choroby przewlekłe. Europejskie stowarzyszenie zajmujące się żywieniem klinicznym (ESPEN – European Society for Clinical Nutrition and Metabolism) definiuje niedożywienie jako stan wynikający z braku wchłaniania lub braku spożywania substancji żywieniowych, prowadzący do zmian składu ciała, upośledzenia fizycznych psychicznych funkcji organizmu wpływających niekorzystnie na wynik leczenia choroby podstawowej. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych “niedożywienie” występuje w pozycji E40 do E46.

 

Konsekwencje niedożywienia

W konsekwencji niedożywienia dochodzi do zmniejszania masy ciała, a w szczególności beztłuszczowej masy ciała (w tym tkanki mięśniowej), co powoduje osłabienie mięśni. Dodatkowo zostaje upośledzona odporność w związku z czym zwiększa się podatność na zakażenia. To nie wszystkie objawy i następstwa, niedożywienie może powodować spadek stężenia ogólnoustrojowego białka oraz wskaźników z nim powiązanych, atrofii błony śluzowej oraz gorszego wykorzystania tlenu przez organizm, co zwiększa ryzyko powstawania odleżyn oraz zaburzenia procesu gojenia ran.

Niepokojący wydaje się fakt, że pacjent niedożywiony narażony jest na znaczy wzrost powikłań, dłuższy pobyt w szpitalu, wydłużony czas rekonwalescencji, a nawet zwiększone ryzyko śmierci.





Szczegółowe następstwa kliniczne niedożywienia

  • utrata tkanki tłuszczowej oraz masy mięśniowej, w tym zmniejszenie masy narządów wewnętrznych,
  •  osłabienie mięśni oddechowych, z następczym osłabieniem siły odruchu kaszlowego i wzrostem ryzyka infekcji, oraz osłabienie mięśnia sercowego, co stwarza większe ryzyko wystąpienia bradykardii i hipotonii,
  • utrata masy tkanki kostnej i zwiększone ryzyko złamań,
  • osłabienie odporności,
  •  gorsze gojenie ran,
  • pogorszenie funkcji wewnątrzwydzielniczych, np. zmniejszone stężenie fT3, fT4, gonadotropin, estrogenów, testosteronu, zaburzenia wydzielania insuliny,
  • zmiany funkcji zewnątrzwydzielniczej trzustki prowadzące do nietolerancji laktozy, trawienia tłuszczów, zaburzeń wchłaniania i w konsekwencji do biegunki,
  • wzrost przepuszczalności ścian jelit skutkujący biegunką,
  • zmniejszony nerkowy przepływ krwi i filtracja kłębuszkowa powodujące obrzęki,
  • upośledzenie termoregulacji,
  • spowolnienie ruchowe, męczliwość,
  • depresja, drażliwość.

Źródło: Badian, Magdalena, and Tomasz Dzierżanowski. “Niedożywienie w opiece paliatywnej.” Palliative Medicine/Medycyna Paliatywna 10.1 (2018).

 

Niedożywienie u pacjentów

Pacjent neurologiczny

Chorzy neurologiczni są w grupie szczególnego ryzyka niedożywienia i wynika to z dolegliwości, które związane są z chorobami neurologicznymi. Należą do nich zaburzenia świadomości oraz funkcji poznawczych, dysfagia neurogenna, wymioty pochodzenia neurogennego, dysfunkcje przewodu pokarmowego, ale również pogłębiająca się depresja. Niedożywienie w grupie pacjentów neurologicznych jest niezależnym czynnikiem ryzyka niekorzystnego rokowania.

Pacjent onkologiczny

Nieprawidłowy stan odżywienia stanowi duży problem u pacjentów z chorobą nowotworową. Symptomy postępującego niedożywienia lub wyniszczenia występują od 30% i sięgają nawet do 85% chorych. Niepokojący wydaje się fakt, że u 5–20% chorych niedożywienie, a w konsekwencji wyniszczenie jest bezpośrednią przyczyną zgonu w zaawansowanym stadium. Częstość występowanie oraz przebieg niedożywienia i wyniszczenia zależy od rodzaju nowotworu i jego lokalizacji, stopnia zaawansowania, chorób współistniejących oraz wieku chorego.

 

Epidemiologia

Niedożywienie lub wyniszczenie:

  • 20 do 40% chorych przyjmowanych do szpitala,
  • 5–15% osób w schyłkowej niewydolności serca,
  • 35,9% chorych onkologicznych, przy czym sięgają 50–80% w zaawansowanej chorobie nowotworowej,
  • 8–62 % chorych z udarem,
  • do 16% ze stwardnieniem zanikowym bocznym,
  • 70% po ciężkim urazie głowy,
  • do 24% w chorobie Parkinsona,

Kacheksja:

  • 88,9% występuje w raku trzustki
  • 52,9% rak żołądka
  • 76,5% rak przełyku 
  • 98,4% pacjentów miało i sarkopenię
  • kacheksja jest częsta również u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP), chorobami neurologicznymi i reumatoidalnym zapaleniem stawów

Śmiertelność roczna z powodu kacheksji wynosi:

  • 15–25% w ciężkiej POChP
  • 20–40% u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca lub przewlekłą chorobą nerek
  • 20–80% u osób z nowotworem