Specjalistyczna rola żywienia w nowotworach piersi

Specjalistyczna rola żywienia w nowotworach piersi

Wśród wszystkich rodzajów nowotworów to nowotwór piersi jest drugim, co do częstości występowania na świecie i najbardziej rozpowszechnionym nowotworem wśród kobiet. Wzrost ryzyka zachorowania na raka piersi znacząco zwiększa się po 35. roku życia, a szczególnie w grupie wiekowej 45–69 lat. Spośród wszystkich chorób nowotworowych rak piersi jest uważany za jedną z głównych przyczyn zgonów kobiet po menopauzie, stanowiących 23% wszystkich zgonów z powodu nowotworu. Wśród młodych kobiet, nowotwór piersi występuje rzadko tj. 4-6% wśród kobiet poniżej 40. roku życia.

Natomiast w odniesieniu do mężczyzn, rak piersi (MBC) jest rzadkim nowotworem złośliwym, który stanowi mniej niż 1% wszystkich nowotworów u mężczyzn i mniej niż 1% wszystkich nowotworów piersi. Wskaźnik zapadalności wzrósł o prawie 50% w ciągu ostatnich 2 dekad, a wyniki wskazują, że mężczyźni są diagnozowani na późniejszych etapach i mają gorsze rokowania niż kobiety. Średni wiek w chwili rozpoznania wynosi od 60 do 70 lat; choroba może jednak dotyczyć mężczyzn w każdym wieku.  

Wpływ leczenia onkologicznego stosowanego u osób z nowotworem piersi

W Polsce przeciętnie 85% osób z nowotworem piersi poddaje się leczeniu chirurgicznemu, ok. 64% chemioterapii, ok. 56% radioterapii, skojarzonemu leczeniu z zastosowaniem powyższych trzech metod ok. 30%. Stosowane metody leczenia przyczyniają się u osób z nowotworami piersi do występowania szeregu działań niepożądanych. Obejmują one nudności lub wymioty, biegunkę, zaparcia, ból, obrzęk ramion, duszność i podrażnienie skóry wokół piersi i występowanie ran w ciągu siedmiu miesięcy od diagnozy i po zabiegu chirurgicznym, chemioterapii lub radioterapii jak i silny ból. 

Ponadto chemioterapia często zaburza metabolizm glukozy i wywołuje przedwczesną menopauzę, która może wpływać na przyrost masy ciała i progresję nowotworu. Natomiast zmniejszenie gęstości kości i zwiększona częstość złamań są efektem ubocznym chemioterapii cytotoksycznej u kobiet przed menopauzą lub inhibitorów aromatazy (AI) u kobiet po menopauzie. 

Sposób odżywiania ma wpływ na rozwój nowotworów

Naukowcy pracujący dla Światowej Organizacji Zdrowia twierdzą, że na rozwój wielu nowotworów, w tym raka piersi, ma wpływ sposób odżywiania. Mowa tutaj o żywieniu, które stanowi formę rozbudowanego i zaplanowanego programu żywieniowego, za pośrednictwem którego organizmowi dostarcza się niezmiennie wszystkich niezbędnych składników, w odpowiednich proporcjach. Dostosowanego do indywidualnych potrzeb ściśle związanych ze specyfiką choroby, podejmowanym leczeniem oraz kompleksowym wpływem powyższego na dany organizm. O żywieniu, które poprzez odpowiednio dobrany skład i zbilansowanie wartości odżywczych dostarcza prawidłowej ilość kalorii i jednocześnie jest pozbawione substancji szkodliwych. Wspomniane składniki odżywcze obejmują białka, tłuszcze, węglowodany, wodę, witaminy i minerały. Wniosek jest następujący – odżywiasz swoje ciało, albo karmisz raka.

Czego należy unikać w diecie za wszelką cenę? 

Czego należy unikać w diecie? Cukru. Wiele wskazuje na to, że eksplozja spożycia cukru przyczynia się do wzrostu epidemii raka, gdyż związana jest z raptownym wzrostem zawartości insuliny i IGF w organizmie ludzkim. Z uwagi na fakt, że komórki nowotworowe mają dwa razy więcej receptorów insuliny, niż zdrowe tkanki, potrzebują znacznie więcej glukozy i metabolizują ją znacznie szybciej niż komórki zdrowe. Badania z wykorzystaniem modelu zwierzęcego – myszy ze wstrzykniętymi komórkami raka piersi – wykorzystano do porównania rodzaju pożywienia ze zróżnicowaną zawartością cukru. Po upływie dwóch i pół miesiąca, dwie trzecie myszy u których poziom cukru w diecie gwałtownie wzrastał – nie żyło. Tezę tą potwierdzają Azjaci, którzy stosują dietę opartą na niskiej zawartości cukru, nawet pięć do dziecięciu razy rzadziej zapadają na raka.

Oczywiście, jest to tylko jedno główne zalecenie dotyczące diety w chorobie nowotworowej, natomiast istotne jest odpowiednie zbilansowanie całego planu żywieniowego. 

Zbilansowany plan żywieniowy – na czym polega?

Na czym polega rola planu żywieniowego oraz dlaczego jest on tak ważny? Odpowiednio zbilansowany plan żywieniowy może przynieść osobie poddanej terapii onkologicznej szereg korzyści: 

  • zmniejszyć częstość występowania oraz stopień nasilenia objawów ubocznych stosowanej strategii leczenia onkologicznego – badania pokazują, że dostarczanie odpowiedniej ilości kwasu eikozapentaenowego (EPA) i kwasu dokozaheksaenowego (DHA) skutecznie wyhamowuje zmniejszenie utratę gęstości kości czy neuropatię obwodową. Przeprowadzona mała randomizowana próba pilotażowa wskazuje, że 4 g/dzień EPA plus DHA hamuje resorpcję kości u osób z nowotworem piersi po menopauzie otrzymujących terapię AI.
  • zapobiec rozwojowi niedożywienia i/lub jego progresji – w miarę postępu  procedur terapeutycznych i występujących z różną częstotliwością oraz nasileniem efektów ubocznych leczenia, stan odżywienia pacjentów z nowotworem piersi pogarsza się prowadząc do postępującego niedożywienia i w rezultacie do wyniszczenia nowotworowego, które obserwuje się u aż 40% osób z nowotworem piersi. W szczególności ważnym substratem egzogennym jest leucyna, która hamuje rozpad mięśni szkieletowych i stymuluję syntezę białek mięśniowych. W przeprowadzonej analizie dotyczącej 6,348 kobiet zdiagnozowanych w pierwszym i trzecim stadium nowotworu piersi włączonych do badania pomiędzy 1976 a 2004 rokiem wskazano iż większe spożycie białka związane jest z większą przeżywalnością i dodatkowo zmniejszeniem częstości nawrotów nowotworu. 
  • zredukować występowanie symptomów menopauzalnych oraz niepełnosprawności wynikającej z bolesności stawów bólu – w prospektywnym badaniu, przeprowadzonym z udziałem 60 postmenopauzalnych kobiet z nowotworem piersi w ramach, którego uczestniczkom podawano określoną ilość jednostek witaminy D, co przyczyniło się do zmniejszenia ilości zgłoszeń dotyczących objawów menopauzalnych: wazomotorycznych oraz fizycznych. Po 16 tygodniach suplementacji 48% poddanych suplementacji zgłosiło brak występowania bólu. 
  • przyśpieszyć proces gojenia się ran, uszkodzeń błony śluzowej i zapobiegać infekcjom – szacuje się, że przerzutowe rany nowotworowe występują u 5–10% dorosłych pacjentów leczonych onkologicznie z powodu nowotworu piersi. Rany, zwłaszcza w obrębie klatki piersiowej, wiążą się z dużym ryzykiem powikłań i niekorzystnym rokowaniem. Pomimo iż, występowanie ran nowotworowych nie jest częste, stwarza bardzo duży problem w leczeniu. Witaminy C i A, a także kilka innych niezbędnych składników, przyczyniają się do optymalizacji gojenia się ran i powrotu do zdrowia.
  • zapobiec przybieraniu na wadze w trakcie leczenia jak i obniżyć ryzyko progresji nowotworu – wielu pacjentów szczególnie we wczesnej fazie nowotworu piersi przybiera na wadze w trakcie leczenia; wykazano, iż pacjenci z prawidłową masą ciała mieli wyższy wskaźnik przeżycia niż pacjenci z niską masą ciała lub otyli. Nadwaga lub otyłość podczas chemioterapii może negatywnie wpływać na rokowanie i ogólne przeżycie, być może poprzez wzajemnie złożone mechanizmy wpływać również na inne choroby, takie jak cukrzyca, choroby serca, nadciśnienie i hipercholesterolemia – prowadząc do ich rozwoju lub zaostrzenia. Co więcej, hiperinsulinemia często towarzysząca otyłości może promować progresję nowotworzenia. Prawidłowo zbilansowane żywienie pozwoli istotnie zmniejszyć sekrecję insuliny, estrogenów, IGF-1 oraz markerów nowotworowych. 
  • istotnie zmniejszyć ryzyko występowania zaburzeń snu i tym samym zwiększyć jego jakość – w badaniu, któremu poddano 150 kobiet z histopatologicznie potwierdzonym nowotworem piersi, w wieku od 18 do 60 lat (po zabiegu operacyjnym oraz poddanych następczo chemioterapii adjuwantowej) stwierdzono istotnie niższe występowanie zaburzeń snu w grupie kobiet, które odżywiały się w oparciu o spersonalizowaną dietę, w porównaniu z grupą kobiet, która nie stosowała spersonalizowanego programu żywieniowego. 

Podsumowując, codziennie decyzje związane z odżywianiem organizmu ostatecznie przekładają się na polepszenie kondycji zdrowotnej organizmu oraz sprawności psychoruchowej, tym samym wpływając na poprawienie jakości życia w trakcie choroby, definitywnie wpływając na efekty interwencji terapeutycznych.

Autor: Natalia Skibińska

Bibliografia

  1. Ali Jad Abdelwahab. Male Breast Cancer: Epidemiology and Risk Factors. Semin Oncol. 2017 Aug, 44 (4), 267-272.
  2. Isabell Witzel. Male Breast Cancer Patients: Lack of Evidence. Breast Care 2020 Feb; 15(1): 3–4.
  3. Nguyen T.S., Bauer M., Maass N., Kaduszkiewicz H. Living with Male Breast Cancer: A Qualitative Study of Men’s Experiences and Care Needs. Breast Care 2020;15:6–12.
  4. Osmiałowska E., Swiatoniowska N. Hometowska H. Quality of life in patients diagnosed with breast cancer. Palliative Medicine in Practice 2018; 12, 3, 143–150.
  5. Akram M., Iqbal M., Daniyal M., Ullah Khan A. Awareness and current knowledge of breast cancer. Biol Res (2017) 50:33
  6. Ana Teresa Limon-Miro, Veronica Lopez-Teros, Humberto Astiazaran-Garcia. Dietary Guidelines for Breast Cancer Patients: A Critical Review. Adv Nutr. 2017 Jul; 8(4): 613–623.
  7. Radecka B., Litwiniuk M. Breast cancer in young women. Ginekologia Polska 2016; 87, 9: 659–663.
  8. Kozierkiewicz A., Sliwczyński A, Jassem J., Topor-Madry R., Paszkiewicz J. Breast cancer treatment patterns in Poland. Nowotwory. Journal of Oncology 2012;62(4):250-262
  9. Friese CR et al. Treatment-Associated Toxicities Reported by Patients with Early-Stage Invasive Breast Cancer. Cancer. 2017 Jun 1; 123(11): 1925–1934.
  10. Tomasin R., Baptista Moreno Martin AC., Cominetti MR., Metastasis and cachexia: alongside in clinics, but not so in animal models. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2019 Dec; 10(6): 1183–1194.
  11. Cihan YB. Relationship of Body Mass Index With Prognosis in Breast Cancer Patients Treated With Adjuvant Radiotherapy and Chemotherapy. Asian Pac J Cancer Prev 2014; 15 (10), 4233-8.
  12. Bazalinski D., Wiech P., Chmiel Z., Przybek-Mita J., Kozka M. Malignant wounds assessment and management methods – a literature review. Leczenie Ran 2011;8(4):103–115.
  13. Najafi S. et al. Randomized Study of the Effect of Dietary Counseling During Adjuvant Chemotherapy on Chemotherapy Induced Nausea and Vomiting, and Quality of Life in Patients With Breast Cancer. Nutr Cancer 2019, 71 (4), 575-584.
  14. Chlebowski, R.T. Nutrition and physical activity influence on breast cancer incidence and outcome. Breast 2013, 22, 30–37.
  15. De Cicco P. et al. Nutrition and Breast Cancer: A Literature Review on Prevention, Treatment and Recurrence. Nutrients. 2019 Jul; 11(7): 1514.
  16. Holmes MD., Wang J.,Hankinson SE., Tamimi RM., Chen WY. Protein Intake and Breast Cancer Survival in the Nurses’ Health Study. J Clin Oncol. 2017 Jan 20; 35(3): 325–333.
  17. Khan QJ. et al.Effect of vitamin D supplementation on serum 25-hydroxy vitamin D levels, joint pain, and fatigue in women starting adjuvant letrozole treatment for breast cancer. Breast Cancer Res Treat. 2010 Jan; 119(1): 111–118.